Tablice trwania życia
wtorek, 08 stycznia 2002 16:59
O tym, jaką otrzymamy emeryturę w systemie kapitałowym, decydują dwa podstawowe czynniki: wielkość zaoszczędzonych środków oraz przewidywana długość życia po przejściu na emeryturę. Konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: jaką kwotę mogę, jako podmiot zajmujący się zarobkowo wypłatą emerytur, maksymalnie zapłacić co miesiąc danej osobie, tak abym nie musiał dołożyć do działalności żadnych środków własnych.
Kwota, którą zgromadzimy w funduszu, jest znana w chwili przejścia na emeryturę. Nie wiemy natomiast, ile będziemy żyć. Podmiot wypłacający emerytury też tego nie wie. Wie natomiast, że przy zebraniu odpowiednio licznej grupy osób, przeciętna długość życia jej członków jest względnie stała. Wynika to z praw statystyki.

Wiedząc to możemy, w dużym przybliżeniu, powiedzieć, że wysokość pierwszej przyszłej emerytury to stosunek wysokości zakumulowanych środków do przewidywanej przeciętnej liczby miesięcy, przez które ubezpieczony pozostanie przy życiu po przejściu na emeryturę. Powstaje pytanie: skąd mogę dowiedzieć się, ile czasu będzie prawdopodobnie żyć osoba, która dożyła już określonego wieku? Odpowiedzi na to pytanie udzielają tablice trwania życia, które w Polsce są opracowywane przez Główny Urząd Statystyczny. Fragment takiej tablicy dla ludności Polski ogółem (tzn. bez rozróżnienia płci), ze szczególnym uwzględnieniem grupy wiekowej 60–70 lat, znajduje się poniżej.

Podmioty wypłacające świadczenia emerytalne prowadzą tę działalność w celach zarobkowych. Pobierają więc za swoje usługi prowizję. W projekcie ustawy o zakładach emerytalnych zapisano, że nie może ona przekroczyć 7% kwoty przekazanej z funduszu emerytalnego (tak więc w naszym przykładzie emerytura nie mogłaby być niższa niż 465 złotych). W zamian za prowizję, podmioty wypłacające emerytury biorą jednak na siebie ryzyko finansowe związane z tym, że przeciętna długość życia ich klientów może być dłuższa niż ta, która wynika z tablic trwania życia. Podmiot ten musi z góry określić jej wysokość i nie może jej później zmniejszyć, nawet gdyby okazało się, że ubezpieczeni żyją dłużej, niż przypuszczano. Zwiększone wydatki na emerytury musi on wtedy pokryć ze środków własnych. Można więc powiedzieć, że podmiot wypłacający emeryturę zarabia na tych ubezpieczonych, którzy żyją krócej, niż wynika to z tablic, a „dopłacają” do tych, którzy żyją dłużej.

Wysokość świadczenia będzie waloryzowana w celu zachowania jej realnej wartości. Ponadto przewiduje się, że pewna część dochodów wypracowanych przez instytucję wypłacającą świadczenie emerytalne może zostać przekazana ubezpieczonym. Problemowi temu poświęcony zostanie odrębny artykuł w ramach niniejszego cyklu.

Jakie tablice?

Populacja osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu nie jest jednorodna. Istnieje np. znaczące zróżnicowanie długości dalszego przeciętnego trwania życia między płciami czy między poszczególnymi regionami kraju. Konieczna jest więc odpowiedź na pytania: jakich tablic dalszego trwania życia używać? Czy jednego zestawu tablic dla wszystkich ubezpieczonych, czy może wielu różnych? Tworzenie tablic dla odpowiednio wyodrębnionych, mniejszych grup umożliwiłoby indywidualizowanie wysokości świadczenia, ograniczając w ten sposób faktyczne częściowe finansowanie świadczeń jednej grupy ubezpieczonych przez inną (np. emerytur wypłacanych kobietom przez mężczyzn). Ich konstruowanie jest jednak kosztowne i rodzi pytania o zasadność wyboru przyjętych kryteriów podziału ubezpieczonych.

Może więc tablice dla poszczególnych płci?

Zaprezentowane powyżej uwagi na temat zalet i wad stosowania tablic trwania życia skłaniają do postawienia pytania: czy nie powinno się stosować oddzielnych tablic dla obu płci? Przed dylematem tym stanął również ustawodawca. Argumentami przemawiającymi za takim rozwiązaniem jest duża różnica długości przeciętnego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn (69,74 lat dla mężczyzn, 78,00 lat dla kobiet (od momentu urodzenia), oraz odpowiednio: 13,63 i 17,46 lat dla osób, które ukończyły 65 lat), oraz to, że Główny Urząd Statystyczny regularnie publikuje stosowne tablice. Nie pojawia się więc problem kosztu zdobycia potrzebnych informacji.

Z drugiej strony, stosowanie odrębnych tablic dla kobiet i mężczyzn, przy istnieniu wyraźnych różnic w poziomie dochodów (przeciętne miesięczne wynagrodzenie kobiety wynosiło ok. 80% przeciętnego wynagrodzenia mężczyzny) oraz niższego minimalnego wieku emerytalnego dla kobiet, oznaczałoby drastyczne różnice w poziomie otrzymywanych emerytur (przeciętna emerytura kobiety wynosiłaby jedynie ok. 60% przeciętnej emerytury mężczyzny; zastosowanie wspólnych tablic dla obu płci zwiększyłoby tę relację do około 80%). Może to pociągnąć za sobą konieczność masowych dopłat do emerytur otrzymywanych przez kobiety z budżetu państwa w celu zagwarantowania tego, aby ich wysokość nie była niższa niż emerytura minimalna. Stosowanie odrębnych tablic budzi ponadto wątpliwości co do zgodności z zasadą niedyskryminacji ze względu na płeć, przewidzianej w art. 33 Konstytucji RP.

Planowane rozwiązania

Mając na uwadze powyższe względy, zdecydowano się na rozwiązanie kompromisowe. W odniesieniu do części emerytury pochodzącej z I filaru przesądzono o tym, że do finansowania tej części świadczenia emerytalnego stosować się będzie tablice nie uwzględniające różnic między płciami (por. art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – DzU nr 162, poz. 1118).

Natomiast jeśli chodzi o emerytury wypłacane z II filaru, przewiduje się możliwość stosowania odrębnych tablic dla obu płci. Z uwagi na to, że różnice w długości trwania życia kobiet i mężczyzn są istotne, będą one brane pod uwagę przez podmioty wypłacające emerytury z II filaru (art. 63 projektu ustawy o zakładach emerytalnych).

Piotr Robak
Autor jest pracownikiem UNFE.

 

Pocztowe TUW: Stanisław Sokołowski nowym wiceprezesem

Z dniem 29 marca Stanisław Sokołowski został powołany na wiceprezesa zarządu Pocztowego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych. Na tym stanowisku...


czytaj dalej

MetLife: Mirosław Kisyk za Łukasza Kalinowskiego na stanowisku prezesa

27 marca MetLife TUnŻiR poinformował, że Łukasz Kalinowski złożył rezygnację z pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki i jednocześnie zakończył...


czytaj dalej

Najczęściej czytane

Allianz: Współdzielenie samochodu ubezpieczone

Allianz zawiązał partnerstwo z brytyjską platformą współdzielenia pojazdów Drivy, aby zapewnić ubezpieczenia jej użytkownikom. Jest to część...


czytaj dalej

Włochy: Octo Telematics sięgnęło po rozwiązania SAS

Włoska firma Octo Telematics przy wsparciu narzędzi analitycznych SAS stworzyła największą bazę danych zawierającą opisy zachowań kierowców.   

W...


czytaj dalej

Senat: Dyskusja o regulacji branży odszkodowawczej

19 kwietnia odbyło się seminaryjne posiedzenie senackiej Komisji Budżetu i Finansów Publicznych. Podczas spotkania organizowanego wspólnie z...


czytaj dalej

Dochodzenie roszczeń za szkody osobowe – problemy i ułatwienia

19 kwietnia miała miejsce konferencja zatytułowana „Rekompensata za utratę zdrowia i życia – praktyczne aspekty dochodzenia roszczeń”. Była to...


czytaj dalej

 

Adres redakcji

ul. Bracka 3 lok. 4
00-501 Warszawa
tel. (22) 628 26 31

email redakcja@gu.com.pl

Gazeta

Prenumerata
E-wydanie

Firma

Redakcja
Reklama

Ogłoszenia

Podcast

Kursy on-line
Zamów newsletter
Facebook