|
mgr Aneta Cieśla
Praca napisana pod kierunkiem dr hab. Haliny Zadory, w Katedrze Ekonomii i Finansów Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej w Gliwicach w roku akademickim 2004/2005. Fragmenty pracy
Rodzaje powiązań bankowo-ubezpieczeniowych. Uwarunkowania prawne i stan związków bankowo-ubezpieczeniowych w Polsce
Bancassurance jest to forma współdziałania banków i towarzystw ubezpieczeniowych, pochodzących z tego samego lub różnych krajów. Współpraca inicjowana jest na ogół przez instytucję bankową i ma na celu oferowanie usług bankowych i ubezpieczeniowych wspólnej grupie klientów. Sprzedaż produktów bankowych i ubezpieczeniowych odbywa się poprzez wykorzystanie istniejących struktur bankowych. Zapewnienie podstaw organizacyjnych, dla sprzedaży usług ubezpieczeniowych za pośrednictwem banku, wymaga ustalenia formy związku bankowo-ubezpieczeniowego.
1. Rodzaje powiązań bankowo-ubezpieczeniowych
Formy, jakie bank komercyjny może wykorzystać przy organizowaniu związku bankowo-ubezpieczeniowego, można ogólnie podzielić na bezkapitałowe i kapitałowe. Powiązania bezkapitałowe przyjmują postać porozumień o współpracy, zawieranych między bankiem a towarzystwem ubezpieczeniowym. Praktycy działalności bancassurance rozróżniają najprostszą formę powiązań bezkapitałowych, polegającą na tym, że firma ubezpieczeniowa, na podstawie porozumienia, uzyskuje dostęp do bazy klientów banku. Porozumienie to może mieć także charakter dwustronny. Innym rodzajem współpracy bez powiązań kapitałowych jest porozumienie dystrybucyjne, na podstawie którego bank działa jako reprezentant (pośrednik) firmy ubezpieczeniowej. Podstawowymi zaletami porozumień jest zachowanie niezależności podmiotów finansowych względem siebie i zdobycie przez bank niezbędnego doświadczenia, do samodzielnego prowadzenia nowej działalności. Korzyściami są również niskie koszty i minimalizacja ryzyka, ponieważ każda ze współpracujących instytucji ponosi odpowiedzialność za swoje produkty. Wadą tej formy współpracy jest odmienność kultur obu instytucji finansowych, przejawiająca się przede wszystkim w sposobie wynagradzania pracowników. W banku podstawą wynagrodzeń nie jest wolumen sprzedaży, lecz spełnianie potrzeb klientów poprzez fachowe doradztwo. Natomiast w instytucjach ubezpieczeniowych płace związane są z systemem prowizji, dlatego wolumen sprzedaży ma decydujące znaczenie. Minusem porozumień dystrybucyjnych jest także fakt, że w momencie wygaśnięcia współpracy firma ubezpieczeniowa zabiera klientów pozyskanych przez bank. Wynika to z długoterminowości zawieranych umów ubezpieczeniowych.
Wachlarz form działalności bancassurance o charakterze kapitałowym jest bardzo szeroki. Wśród nich można wyróżnić: przejęcie przez instytucję bankową mniejszościowych udziałów zakładu ubezpieczeń, związek bankowo-ubezpieczeniowy w drodze powołania nowej instytucji ubezpieczeniowej, przejęcie przez bank większościowych udziałów zakładu ubezpieczeniowego, związek bankowo-ubezpieczeniowy o wzajemnych udziałach kapitałowych.
Najprostszą z form powiązań kapitałowych jest przejęcie przez bank mniejszościowych udziałów zakładu ubezpieczeń. Jest to powiązanie niekonglomeratowe i może być traktowane jako lokata kapitałowa, w przeciwieństwie do pozostałych form o zdecydowanie wyższym zaangażowaniu kapitałowym banku, które mają charakter konglomeratowy. Taki związek bankowo-ubezpieczeniowy nie daje możliwości istotnego wpływu instytucji bankowej na działanie zakładu ubezpieczeń i w związku z tym nie musi pociągać za sobą tworzenia oferty mix, a więc kompilacji produktów bankowych i ubezpieczeniowych. Powiązanie kapitałowe tego typu może wynikać z pierwotnych porozumień o współpracy lub innych czynników, jak na przykład chęci dokonania inwestycji kapitału przez bank.
Inną formą kapitałowych powiązań bankowo-ubezpieczeniowych jest powołanie nowego podmiotu. Może ono nastąpić w dwojaki sposób. Pierwszym rozwiązaniem jest strategia joint venture, która polega na stworzeniu nowego podmiotu ubezpieczeniowego, na bazie równego wkładu kapitałowego istniejącej instytucji bankowej i ubezpieczeniowej, które najczęściej pochodzą z różnych krajów. Powstały podmiot, funkcjonujący pod wspólną nazwą instytucji założycielskich, wykorzystuje sieć placówek banku oraz jego bazę klientów, do dystrybucji i sprzedaży ubezpieczeń. Wśród zalet strategii joint venture należy wymienić przede wszystkim możliwość zdobycia przez bank niezbędnego doświadczenia, w okresie działalności ubezpieczeniowej powołanej instytucji. Po pewnym czasie może pojawić się skłonność banku do wykupu udziałów należących do firmy ubezpieczeniowej, aż do całkowitego przejęcia przez bank nowego podmiotu. Korzyścią strategii joint venture jest także wsparcie kapitałowe partnera, niezbędne do rozpoczęcia przedsięwzięcia i ograniczenie ryzyka strat, ponieważ dzielone jest z towarzystwem ubezpieczeniowym. Podstawową wadą tej formy współpracy bankowo-ubezpieczeniowej, jest możliwość powstawania konfliktów między podmiotami założycielskimi, co do strategii rozwoju nowego podmiotu. Drugim rozwiązaniem jest strategia de novo, która polega na założeniu nowej instytucji ubezpieczeniowej przez bank, w ramach własnych struktur i przy wykorzystaniu własnych zasobów. Podstawową zaletą strategii de novo jest wysoka efektywność i koordynacja działań bankowo-ubezpieczeniowych, ponieważ są one dostosowane do wewnętrznych struktur banku oraz jego otoczenia. Korzyścią jest również możliwość opracowania oferty komplementarnych produktów bankowo-ubezpieczeniowych. Natomiast podstawowymi wadami strategii de novo są wysokie początkowe nakłady inwestycyjne i długi czas rozwoju nowej działalności. Istotnym minusem jest także brak właściwego know-how, wskutek braku odpowiednich kwalifikacji pracowników. Wiąże się to z koniecznością ponoszenia kosztów szkolenia personelu.
Wśród kapitałowych form organizacyjnych bancassurance można wyróżnić rozwiązanie polegające na uzyskaniu przez bank znaczącego wpływu na istniejącą firmę ubezpieczeniową. Instytucja bankowa przejmuje kontrolę nad towarzystwem poprzez zakup większościowej części jego udziałów. W tym przypadku produkty bankowo-ubezpieczeniowe mogą być dostarczane klientom bezpośrednio w placówkach banku lub dodatkowo poprzez wykorzystanie ubezpieczeniowych kanałów dystrybucji. Zaletą tego rozwiązania jest krótki czas organizacji grupy bankowo-ubezpieczeniowej i szybkie zdobycie niezbędnego doświadczenia oraz wykwalifikowanego personelu. Przejęcie kapitałowej kontroli nad firmą ubezpieczeniową pozwala bankowi na powiększenie łącznych funduszy i możliwość redukcji pewnych grup kosztów, na przykład kosztów marketingowych. Wadą tego rozwiązania są wysokie koszty związane z poszukiwaniem i gromadzeniem informacji niezbędnych do dokonania wyboru instytucji będącej celem przejęcia. Minusem jest także powolny proces integracji odmiennych kultur organizacyjnych, co może rodzić konflikty między pracownikami obu instytucji finansowych.
Inną formą kapitałową działalności bancassurance, jest stworzenie grupy bankowo-ubezpieczeniowej o wzajemnych udziałach kapitałowych. Rozwiązanie to stanowi niekiedy rozszerzenie najprostszej formy działalności bancassurance, czyli porozumienia bezkapitałowego. Tworzenie grup bankowo-ubezpieczeniowych z krzyżowymi udziałami kapitałowymi, wiąże się z wzajemnym przepływem kadry menedżerskiej między instytucjami, a to może przyczynić się do wyeliminowania problemów rozdzielności celów banku i firmy ubezpieczeniowej i wzajemnego odnalezienia wspólnoty interesów.
2. Uwarunkowania prawne związków bankowo-ubezpieczeniowych w Polsce
Związki bankowo-ubezpieczeniowe w Polsce, zarówno w formie powiązań kapitałowych, jak i bezkapitałowych, znalazły unormowania prawne, choć podstawy te zostały stworzone na polskim rynku finansowym dopiero w ostatnich latach. Podstawą prawną powiązań kapitałowych, między bankami i firmami ubezpieczeniowymi, jak pomiędzy wszystkimi podmiotami będącymi spółkami akcyjnymi, jest kodeks spółek handlowych. Natomiast pośrednictwo ubezpieczeniowe banku realizowane jest w ramach obowiązków agenta ubezpieczeniowego, ponieważ bank zawiera umowy z konkretnymi firmami ubezpieczeniowymi. Z tego tytułu obowiązują tu przepisy o umowie agencyjnej oraz umowie ubezpieczenia, ujęte w kodeksie cywilnym. I tak na przykład, w odniesieniu do pośrednictwa ubezpieczeniowego banku, umowa agencyjna chroni agenta – bank w zakresie jego wynagrodzenia i świadczeń wyrównawczych po zakończeniu umowy, w przypadku, gdy w czasie trwania umowy, przyczynił się on istotnie do wzrostu liczby klientów i obrotów firmy ubezpieczeniowej. Natomiast regulacje umowy ubezpieczeniowej umożliwiają zawarcie umowy na rzecz osoby trzeciej, którą w przypadku świadczenia usług ubezpieczeniowych przez bank, są jego klienci, a ubezpieczającym zawierającym umowę z zakładem ubezpieczeń jest bank, mimo iż składki faktycznie opłacane są ze środków klientów. Jednocześnie ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym z dnia 22 maja 2003 roku ściśle określa istotę pośrednictwa ubezpieczeniowego agenta. Artykuł 4 ustawy określa agenta ubezpieczeniowego jako podmiot, który wykonuje czynności agencyjne w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń, polegające na pozyskiwaniu klientów, wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawarcia umów ubezpieczenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych. Szereg powyższych czynności można zaliczyć do innych usług finansowych oraz działalności konsultacyjno-doradczej banku, a te traktowane są przez przepisy Prawa bankowego jako czynności bankowe
3. Obecny stan związków bankowo-bezpieczeniowych w Polsce
Zdecydowana większość banków (łącznie z bankami utworzonymi przez przedsiębiorstwa z innych branż) należy do transnarodowych zintegrowanych grup finansowych lub grupy te są obecne w akcjonariacie instytucji bankowych działających w Polsce. O popularności strategii bancassurance, wśród instytucji bankowych w Polsce świadczy fakt, że prawie wszystkie z nich są powiązane, poprzez przynależność do jednej grupy finansowej lub na podstawie porozumienia o współpracy, z firmami ubezpieczeniowymi. Istniejące na polskim rynku finansowym powiązania bankowo-ubezpieczeniowe prezentuje schemat 1. Analiza schematu pozwala na stwierdzenie, że zdecydowana większość związków między bankami i zakładami ubezpieczeń to powiązania bezkapitałowe. Z jednej strony, są to wewnątrzgrupowe porozumienia o kooperacji, a żaden z podmiotów nie dominuje nad drugim pod względem kapitałowym. Z drugiej strony, jest to współdziałanie bankowo-ubezpieczeniowe poza powiązaniami wewnątrz grup. Opierając się na danych ujętych w schemacie 1, można wskazać podmioty współpracujące na bazie przynależności do jednej międzynarodowej grupy kapitałowej. Są to Nordea Bank Polska SA i Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Nordea Polska SA, należące do skandynawskiej grupy bankowej Nordea, ING Bank Śląski SA i Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ING Nationale-Nederlanden Polska (członkowie międzynarodowej grupy bankowo-ubezpieczeniowej ING), Fiat Bank Polska SA i towarzystwa ubezpieczeń życiowych i majątkowych Benefia SA współpracujące w ramach grupy kapitałowej międzynarodowego koncernu samochodowego Fiat, Kredyt Bank SA i Grupa Warta (należą do grupy bankowo-ubezpieczeniowej KBC Bank & Insurance Group), a także AIG Bank Polska SA i Towarzystwo Ubezpieczeń AIG Polska SA (ich głównym udziałowcem jest American International Group Inc.).
Należy podkreślić, że wśród wskazanych na schemacie 1 związków, zdecydowaną większość stanowią powiązania bankowo-ubezpieczeniowe poza wspólną grupą finansową. Na przykład Citibank Handlowy w Warszawie SA współpracuje z Nationwide TUnŻ SA, a państwowy Bank Gospodarstwa Krajowego z TU Europa SA. Dotyczy to także banków należących do przedsiębiorstw typu non-banks: koncernów samochodowych DaimlerChlysler, Ford (FCE Bank), General Motors (GMAC Bank Polska SA), Toyoty i Volkswagena, a także transnarodowego koncernu przemysłowego General Electric (GE Money Bank SA). Podmioty te, jak wskazuje schemat 1, współpracują z różnymi zakładami ubezpieczeń.
Wskazane powiązania dowodzą, że w tworzonych w Polsce związkach bankowo-ubezpieczeniowych dominuje forma porozumienia o współpracy, bez dominacji kapitałowej jednego z podmiotów. W powiązaniach tych bank występuje w roli pośrednika ubezpieczeniowego. Umowy dystrybucyjne są w niektórych przypadkach wsparte niekonglomeratowym powiązaniem kapitałowym, czyli posiadaniem przez bank mniejszościowych udziałów zakładu ubezpieczeń. Tak jest na przykład w przypadku Banku Zachodniego WBK SA, który posiada po 10% udziałów w kapitale i głosach na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy Commercial Union Polska – Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie SA oraz Commercial Union Polska – Towarzystwa Ubezpieczeń Ogólnych SA. Z kolei Gospodarczy Bank Wielkopolski posiada ponad pięcioprocentowy udział w kapitale podstawowym Wielkopolskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Życiowych i Rentowych Concordia Capital SA, a PKO Bank Polski SA ma w posiadaniu prawie 6,5% udziału, w kapitale podstawowym i głosach na walnym zgromadzeniu Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie Warta Vita SA. Podobny udział, bo wynoszący 6,72% posiada Bank Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych (BISE) SA w Towarzystwie Ubezpieczeń Wzajemnych TUW. Niewielki udział w kapitale innego zakładu ubezpieczeń wzajemnych – TUW COPRUM – posiadał pod koniec 2005 roku DOMINET Bank SA i udział ten wynosił 2,86%. Natomiast nieco większy był udział DZ Banku Polska SA w Polskim Towarzystwie Reasekuracji (PTR) SA i wynosił 4,37%.
Schemat 1 wskazuje, że dużo mniejsze znaczenie na polskim rynku finansowym odgrywają pozostałe formy powiązań kapitałowych. Wynika to głównie z możliwości finansowych krajowych instytucji bankowych. Żadna instytucja bankowa, działająca na rynku, nie dysponuje większościowym udziałem w kapitale zakładu ubezpieczeń, nie mówiąc już o pełnym zaangażowaniu finansowym, które występuje, gdy bank powołuje nowy podmiot ubezpieczeniowy. Najwyższym, bo ponad dwunastoprocentowym udziałem w Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE) SA, dysponował pod koniec 2005 roku Bank Gospodarstwa Krajowego. Z kolei banki Citibank Handlowy w Warszawie SA oraz Bank Współpracy Europejskiej SA posiadały po 11,88% udziału w Polskim Towarzystwie Reasekuracji (PTR) SA. Wyraźnie widać, że poziom zaangażowania kapitałowego jest tu niewiele wyższy od udziału mniejszościowego, charakteryzującego powiązania niekonglomeratowe. Jednakże, przykłady te można uznać za niewielki krok w kierunku rozwoju, na polskim rynku finansowym, powiązań konglomeratowych i grup kapitałowych typu Allfinanz. Są one jednocześnie ilustracją tego, jak dalece w tyle, za światowymi konglomeratami finansowymi, pozostają, pod względem możliwości organizacyjnych i finansowych, krajowe instytucje bankowe. To międzynarodowe, potężne grupy finansowe, wchodzą na polski rynek na ogół poprzez bezpośrednie zaangażowanie kapitałowe w istniejących instytucjach finansowych, rozszerzając własne struktury konglomeratowe w drodze przejęć lub połączeń.
Tworzenie związków bankowo-ubezpieczeniowych jest możliwe w różnych formach organizacyjnych, które generalnie dzielą się na bezkapitałowe i kapitałowe. Wachlarz rozwiązań organizacyjnych jest szeroki, począwszy od bezkapitałowych porozumień o współpracy lub umów o udostępnianiu baz klientów, a skończywszy na mniejszym lub większym zaangażowaniu kapitałowym banku w zakładzie ubezpieczeń i rozbudowanych grupach bankowo-ubezpieczeniowych. Podmioty w takich formach organizacyjnych funkcjonują na światowym rynku finansowym, a krajowe unormowania prawne umożliwiają ich organizowanie oraz działalność również w Polsce. W chwili obecnej większość instytucji bankowych działających na polskim rynku finansowym współpracuje z firmami ubezpieczeniowymi. Dominującą formą współpracy są powiązania bezkapitałowe. Są to zarówno powiązania wewnątrz jednej grupy kapitałowej, jak i poza nią. Wśród powiązań kapitałowych dominują powiązania niekonglomeratowe, natomiast brak jest silnych konglomeratowych powiązań bankowo-ubezpieczeniowych. W chwili obecnej żaden z krajowych banków nie jest powiązany z zakładem ubezpieczeń poprzez posiadanie co najmniej połowy jego udziałów.
Produkty bancassurance
Efektami związków bankowo--ubezpieczeniowych są produkty bancassurance, a więc usługi (pakiety) finansowe łączące cechy tradycyjnych produktów oferowanych przez banki i zakłady ubezpieczeń. Ta kompilacja produktowa jest oferowana w ramach struktur bankowych. Instytucje bankowe mogą oferować produkty ubezpieczeniowe, ponieważ niektóre z nich są substytucyjne w stosunku do usług bankowych, a więc zaspokajają te same potrzeby klientów. Należy jednak podkreślić, że możliwość tworzenia oferty mix wiąże się z cechującą produkty bankowe i ubezpieczeniowe wzajemną komplementarnością.
Oferowanie produktów bancassurance przez bank prowadzi do szeregu korzyści finansowych, możliwe jest bowiem zwiększenie przychodów ze sprzedaży oraz ograniczenie kosztów operacyjnych.
2. Substytucyjność i komplementarność produktów bankowych i ubezpieczeniowych
2.1. Substytucyjność produktów bankowych i ubezpieczeniowych
Niektóre tradycyjne produkty bankowe i ubezpieczeniowe mają charakter substytucyjny. Oznacza to, że w bardzo zbliżony sposób zaspokajają te same potrzeby nabywców i z tego powodu mogą być stosowane zamiennie. Na rysunku 1 wyróżniono te produkty finansowe, które zaspokajają zbliżone potrzeby klientów. Zarówno produkty depozytowe, jak i ubezpieczenia na życie dają możliwość długookresowego lokowania wolnych środków finansowych. W tym zakresie substytucyjność produktów bankowych i ubezpieczeniowych wynika z konkurowania o to samo źródło kapitału – oszczędności gospodarstw domowych. Dla instytucji bankowych i ubezpieczeniowych stanowią one potencjalne depozyty, przyjmujące postać lokat bankowych lub polis ubezpieczeniowych. Z kolei kredyty bankowe i pożyczki ubezpieczeniowe zaspokajają potrzebę finansowania. W związku z tym alternatywą dla kredytów bankowych, na przykład konsumpcyjnych czy pod zastaw hipoteki, są pożyczki zakładów ubezpieczeń, jak na przykład pożyczki zabezpieczone hipoteką lub pod zastaw polis. Gwarancje, których udzielają zarówno banki, jak i towarzystwa ubezpieczeniowe, a także akredytywa i ubezpieczenia finansowe zaspokajają szeroko rozumianą potrzebę bezpieczeństwa transakcji przeprowadzanych przez klientów. Należy zaznaczyć, że alternatywą dla zabezpieczenia spłaty należności w postaci akredytywy bankowej jest ubezpieczenie finansowe, a w szczególności zabezpieczenie należności. Natomiast operacje związane z emisją i obrotem papierów wartościowych, realizowane zarówno przez banki jak i zakłady ubezpieczeń, pozwalają na redukcję ryzyka, pomnażanie zainwestowanych środków lub zaspokojenie potrzeb finansowania.
W powyższym rozumieniu oczywiste jest, że produkty substytucyjne są produktami konkurencyjnymi. W związku z tym substytucyjność produktów bankowych i ubezpieczeniowych jest cechą, która może stanowić bodziec do rozszerzania przez banki palety oferowanych produktów o inne usługi, zaspokajające podobne potrzeby klientów. Nie jest jednakże tą właściwością produktów bankowych i ubezpieczeniowych, która stanowi punkt wyjścia dla tworzenia oferty mix.
2.2 Komplementarność produktów bankowych i ubezpieczeniowych
Decydujące znaczenie dla tworzenia oferty mix ma komplementarność usług bankowych i ubezpieczeniowych. Produkty komplementarne są wzajemnie uzupełniającymi się ofertami. W powyższym rozumieniu, można znaleźć szereg usług bankowych i ubezpieczeniowych, korelujących ze sobą pozytywnie. Usługi takie prezentuje rysunek 2. Są to produkty bankowe i ubezpieczeniowe, które wzajemnie ze sobą współgrają, pod względem zaspokajanych za ich pomocą potrzeb. Jak pokazuje rysunek 2, komplementarność produktów bankowych i ubezpieczeniowych wyznacza wspólną strefę działania instytucji bankowych oraz ubezpieczeniowych, czego wyrazem jest obszar produktów mix.
Produkty mix są tworzone w efekcie kompilacji tradycyjnych usług bankowych i ubezpieczeniowych. Można je klasyfikować zgodnie z rodzajami operacji bankowych, ponieważ to banki komercyjne inicjują działalność bancassurance i dopasowują ofertę ubezpieczeń do własnej grupy produktowej. Z tego względu produkty bancassurance związane są zazwyczaj z usługami finansowymi świadczonymi w ramach działalności depozytowej, kredytowej rozliczeniowej i pozostałej.
Jak pokazuje rysunek 2, w ramach operacji depozytowych najbardziej popularnymi produktami bancassurance są ubezpieczenia na życie oraz następstw nieszczęśliwych wypadków oferowane posiadaczom lokat terminowych i rachunków osobistych. Świadczenie ubezpieczeniowe stanowi finansowe zabezpieczenie skutków nieszczęśliwych zdarzeń, natomiast konto bankowe spełnia funkcje oszczędnościowe lub rozliczeniowe. Z kolei w ramach czynności kredytowych banki komercyjne oferują ubezpieczenia kredytobiorcy oraz ubezpieczenie przedmiotu kredytu. Ubezpieczenie kredytobiorcy stanowi ubezpieczenie na życie, na wypadek śmierci, inwalidztwa lub bezrobocia, a także ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków. Z kolei ubezpieczenie przedmiotu kredytu jest ubezpieczeniem majątkowym. Podobnie jak w przypadku operacji kredytowych, powiązanie usług ubezpieczeniowych z czynnościami rozliczeniowymi dotyczy zarówno ubezpieczeń życiowych, jak i majątkowych. W pierwszym przypadku, chodzi głównie o ubezpieczenia na życie oraz NNW posiadaczy kart płatniczych i kredytowych. Obejmują one ryzyko utraty pracy, zdolności do pracy ze względów zdrowotnych lub śmierci ubezpieczonego. Posiadacze kart płatniczych mogą być również objęci pakietem majątkowych ubezpieczeń turystycznych, obejmujących takie zdarzenia, jak zgubienie, kradzież, użycie karty przez osobę trzecią lub fałszerstwo. Zgodnie rysunkiem 2, przedmiotem zabezpieczenia mogą być również pozostałe operacje bankowe, na przykład obrót papierami wartościowymi i innymi instrumentami finansowymi. W stosunku do tych czynności, banki mogą oferować klientom ubezpieczenie majątkowe ryzyka finansowego, związanego z obrotem instrumentami terminowymi.
3. Korzyści z tworzenia oferty mix
Jedną z głównych przesłanek decydujących o zaoferowaniu przez banki komercyjne produktów mix, są korzyści finansowe przekładające się na wzrost wyniku finansowego. W pierwszej kolejności, wymiernymi korzyściami są dodatkowe przychody wynikające ze sprzedaży produktów mix. Wysokość wpływów ze sprzedaży usług bancassurance związana jest ze zjawiskiem sprzedaży wzbudzonej. Sprzedaż wzbudzona, czyli cross selling, dotyczy usług komplementarnych. Oznacza wzrost sprzedaży jednej usługi, przy równoczesnym oferowaniu innej. W sytuacji, gdy bank poszerza swoją ofertę o uzupełniające usługi ubezpieczeniowe, jego celem jest zwiększenie wolumenu sprzedawanych produktów finansowych i dzięki temu uzyskanie wyższych przychodów. Innym źródłem dodatkowych przychodów są wpływy prowizyjne. Banki uzyskują je w przypadku, gdy związek bankowo-ubezpieczeniowy ma charakter porozumienia o dystrybucji usług ubezpieczeniowych. Wówczas firmy ubezpieczeniowe, w zamian za dystrybucję ubezpieczeń poprzez bankową sieć dystrybucyjną, wypłacają instytucjom bankowym wynagrodzenie (prowizję), traktując banki jak pośredników ubezpieczeniowych.
W drugiej kolejności, na wzrost wyników finansowych wpływa redukcja kosztów, uzyskana dzięki efektom synergii. Zjawisko synergii występuje wówczas, gdy współdziałanie różnych czynników umożliwia osiągnięcie lepszych efektów, niż działanie samodzielne. Efekt ten określa się także mianem „hipotezy 2 + 2 = 5”. Oferowanie produktów mix pozwala na osiągnięcie korzyści synergii na płaszczyźnie operacyjnej, rynkowej i marketingowej oraz kadrowej. Synergia operacyjna wiąże się z redukcją kosztów działalności operacyjnej. Zmniejszenie kosztów operacyjnych w działalności bancassurance jest możliwe dzięki wystąpieniu efektu skali, skutkującego obniżeniem jednostkowych kosztów stałych. Redukcja kosztów stałych może nastąpić poprzez różnorodne czynniki. Pierwszym z nich jest przywiązanie dotychczasowych klientów banku, które może się umocnić w wyniku rozszerzenia palety oferowanych produktów bankowych o ubezpieczenia. Instytucja bankowa może ograniczyć w ten sposób koszty pozyskania nowych klientów. Kolejny czynnik związany jest z komplementarnością oraz lepszym wykorzystaniem posiadanych zasobów i umiejętności. Dotyczy przede wszystkim możliwości wspólnego eksploatowania, przez alians bankowo-ubezpieczeniowy infrastruktury technicznej (na przykład w usługach bankowych oferowanych przez telefon lub internet), bankowej bazy klientów, a także lepszego wykorzystania kapitału ludzkiego oraz struktury sieci oddziałowej banku, bez konieczności zwiększania kosztów zatrudnienia dodatkowego personelu i infrastruktury technicznej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że sprzedaży produktów mix mogą towarzyszyć korzyści ze standaryzacji. Standaryzacja pozwala na redukcję kosztów operacyjnych banku, poprzez automatyzację i komputeryzację usługi bankowo-ubezpieczeniowej. Dzięki temu, zmienny koszt pracy może zostać zastąpiony stałym kosztem obsługi systemu komputerowego, co wpływa na zmniejszenie ogólnych kosztów i wzrost zysku. Do redukcji kosztów stałych przyczynić się może również wspólne wykorzystywanie niematerialnych zasobów, jakimi są marka i reputacja banku i firmy ubezpieczeniowej. Obniżenie kosztów operacyjnych, w działalności bankowo-ubezpieczeniowej jest możliwe również dzięki powstaniu korzyści ze współwystępowania. Efekt ten powoduje, że koszty sprzedaży ponoszone w działalności bancassurance są niższe niż przy sprzedaży produktów bankowych i ubezpieczeniowych osobno. Wiąże się to między innymi ze wspólnym ponoszeniem wydatków na działalność promocyjną, a także na organizowanie i eksploatację kanałów dystrybucji. W tym aspekcie, operacyjne korzyści synergiczne związane są z niższymi kosztami stałymi sprzedaży i dystrybucji, przy wyższym poziomie sprzedaży usług finansowych.
Płaszczyzna rynkowa efektu synergii dotyczy głównie pozycji konkurencyjnej instytucji oferujących produkty mix. Oferta bancassurance pozwala na zwiększenie udziału w rynku, ponieważ szersza skala działania i bogatsza oferta usług finansowych zapewnia pokrycie szerszego spektrum rynkowego. Skutki synergiczne oferty bankowo-ubezpieczeniowej dostrzegalne występują także w wymiarze zasobów ludzkich, ponieważ współpracujące instytucje finansowe oferują zbliżone, pod kątem sposobów dystrybucji i narzędzi promocyjnych, produkty finansowe. Z tego względu mogą one ograniczać koszty szkolenia personelu.
4. Przykłady oferty mix
W ofercie banków działającychgotówki wypłaconej z bankomatu. Takie elementy posiada na przykład pakiet „Bezpieczna karta”, oferowany za niewielka opłatą do karty płatniczej przez mBank. Innym przykładem jest ubezpieczenie spłaty kredytu zaciągniętego przez posiadacza karty kredytowej, na wypadek śmierci lub całkowitej niezdolności do spłaty przez zadłużonego. Ofertę taką, dla posiadaczy karty kredytowej VISA Classic, posiada LUKAS Bank SA. W drugim, szerszym aspekcie, ochrona ubezpieczeniowa, ponad ubezpieczenie skutków nieuprawnionego użycia karty i gotówki wypłaconej z bankomatu, dotyczy również skutków wielu innych niepożądanych zdarzeń, które mogą zaistnieć na przykład podczas podróży właściciela karty. Taki pakiet ubezpieczeń podróżnych zawiera ubezpieczenie NNW w kraju i za granicą, obejmujące koszty leczenia nagłych zachorowań za granicą, ubezpieczenie majątkowe skutków utraty bagażu oraz opóźnienia lotu, a także ubezpieczenie assistance za granicą. Ubezpieczenie karty i wypłaconej gotówki oraz ubezpieczenie w podróży, to elementy pakietu oferowanego na przykład przez ING Bank Śląski SA dla posiadaczy złotej karty kredytowej VISA.
W ramach działalności bancassurance, można stworzyć takie pakiety produktów mix, które opierając się na komplementarności usług bankowych i ubezpieczeniowych, wykorzystują zjawisko sprzedaży wzbudzonej, wpływają na ograniczenie kosztów stałych i zapewniają wzrost dochodowości współpracujących instytucji finansowych. Instytucje bankowe działające na polskim rynku finansowym poszerzają ofertę usług o produkty ubezpieczeniowe. Banki, z jednej strony, uzupełniają ofertę tradycyjnych czynności o produkty substytucyjne, zaspokajające podobne potrzeby klientów i w ten sposób wzbogacają ofertę świadczonych usług. Z drugiej strony, tworzą znacznie bardziej rozbudowane pakiety komplementarnych produktów finansowych, obejmujące usługi bankowe i gwarantujące ochronę ubezpieczeniową. Zaletą produktów bancassurance jest wysoka elastyczność i rozwój. Oznacza to, że wraz z postępującą dywersyfikacją działalności banków komercyjnych, ta grupa produktowa podlega ciągłym modyfikacjom.
|