Patronat honorowy nad tą imprezą objęła Komisja Europejska – Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego i Usług, merytoryczny – dr Stanisław Kluza, przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, a patronem medialnym była m.in. „Gazeta Ubezpieczeniowa”.

Gości konferencji powitał prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz. Powiedział, że celem konferencji jest podjęcie diagnozy odnośnie do stanu edukacji ekonomicznej i zmobilizowanie instytucji finansowych do działalności na rzecz rozwoju edukacji finansowej. Jest to istotne i z tego względu, że edukacją tą bardzo zainteresowana jest Unia Europejska i jej struktury.

W związku z tym Ariadna Auriga-Borówko, przewodnicząca komitetu organizacyjnego konferencji, prezes Stowarzyszenia na Rzecz Bezpieczeństwa Finansowego Obywateli RP, odczytała list od patrona honorowego konferencji. Napisano w nim m. in., że patronat ten służy podkreśleniu wagi, jaką Komisja Europejska przykłada do edukacji finansowej i promocji działań w tym zakresie, służących wszystkim obywatelom Unii. Edukacja finansowa jest istotna dla umożliwienia konsumentom podejmowania świadomych decyzji finansowych, które w znaczący sposób mogą wpływać zarówno na życie codzienne obywateli, jak i na funkcjonowanie całej gospodarki.

Edukacja finansowa stanowi również ważny czynnik tworzenia jednolitego rynku usług finansowych Unii Europejskiej, co wymaga dobrze wyedukowanych i poinformowanych konsumentów. Komisja uważa, że programy edukacji finansowej powinny być tworzone jak najbliżej odbiorcy, tj. na poziomie narodowym, regionalnym czy lokalnym. Dlatego wspiera ona wszystkie inicjatywy podejmowane na rzecz rozwoju edukacji finansowej, zapewniające forum wymiany idei i najlepszych praktyk.

Wykład inauguracyjny o znaczeniu edukacji finansowej Polaków, traktowanej jako kształtowanie świadomości finansowej, pozwalającej na racjonalne korzystanie z instytucji rynku finansowego, wygłosił prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz z Katedry Ubezpieczenia Społecznego SGH. Zdaniem profesora świadomość finansowa społeczeństwa rośnie, ale zbyt wolno, a do tego jest ona „mącona” przez głównych uczestników rynku finansowego, jak też reklamy w telewizji, np. proszek ubezpiecza przed odbarwieniem. Mówca przedstawił również zaufanie do instytucji finansowych, oparte na badaniu reprezentatywnym, w którym wielokrotnie powracano do tych samych respondentów. Objęto nim ponad 5,5 tys. gospodarstw domowych i ponad 18 tys. ich członków oraz około 13 tys. indywidualnych respondentów z tych gospodarstw w wieku 16 lat i więcej. Jeśli chodzi o zaufanie do banków w 2007 r., było ono dość wysokie.

Natomiast bardzo nisko oceniano OFE – otwarte fundusze emerytalne. Zaufanie do zakładów ubezpieczeń majątkowych było znacznie niższe niż do życiowych, do Giełdy Papierów Wartościowych – bardzo niskie, natomiast zaufanie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przewyższało wiele instytucji prywatnych. Równocześnie pozytywną tendencją jest znaczny wzrost zaufania w 2007 r., w porównaniu z 2005 r., do banków – o 10%, do zakładów ubezpieczeń majątkowych – o 21%, życiowych – o 14%, TFI – o 75%, OFE – o 17%, do giełdy – o 16%, a jeszcze korzystniej kształtują się wskaźniki w porównaniu z rokiem 2003.

Miejsce kształtowania świadomości finansowej to przede wszystkim rodzina, ale w Polsce takich tradycji nie ma.

Również szkoła nie sprawuje edukacji finansowej w ramach przedmiotu przedsiębiorczość. Także zaangażowanie instytucji państwowych, np. Ministerstwa Finansów czy Pracy i Polityki Społecznej, w krzewienie edukacji ekonomicznej pozostawia wiele do życzenia. W związku z tym miejsce kształtowania świadomości finansowej mocno związane jest z instytucjami finansowymi i pośrednictwa finansowego. Tymczasem instytucje finansowe chwalą się głównie takimi wynikami jak przypis składki czy wysokością wpłat do funduszy inwestycyjnych.

Natomiast małą uwagę zwracają na prezentację efektów produktowych, podkreślanie jakości obsługi klienta oraz rozwój rynku i zjednywanie klientów przez działania edukacyjne. Jeśli chodzi o towarzystwa ubezpieczeniowe, powinny one m.in. przekonać klientów do czytania ogólnych warunków ubezpieczenia, wyjaśnić skutki niedoubezpieczenia w przypadku likwidacji szkód majątkowych czy potrzebę doubezpieczenia z własnej inicjatywy w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych.

Z kolei dr Marcin Kawiński z Katedry Ubezpieczenia Społecznego SGH zapoznał uczestników konferencji z problemami edukacji finansowej w zaleceniach Komisji Europejskiej. Skomentował zasady, które Komisja starała się zawrzeć w swoim komunikacie dotyczącym edukacji finansowej, wydanym w 2008 r., którego kopia w języku polskim znajduje się na stronie internetowej Rzecznika Ubezpieczonych. Komisja wyróżniła tu 8 zasad. Pierwsza dotyczy tego, że edukacja finansowa powinna być aktywnie wspierana, dostępna i permanentna. Zasada druga – programy winny być starannie przygotowane i przystosowane do potrzeb osób, które szczególnie z nich korzystają. Zasada numer trzy – konsumenci powinni możliwie wcześnie zdobyć wiedzę na tematy ekonomiczne i finansowe, a właściwe organy powinny włączyć wiedzę z tego zakresu do programu kształcenia obowiązkowego. W Polsce obejmuje to przedmiot przedsiębiorczość, choć sprawą dyskusyjną jest, co powinno wchodzić w jego zakres. Czwarta zasada dotyczy problemu samooceny, zaś piąta mówi o tym, że wiedza przekazywana przez podmioty świadczące usługi finansowe powinna być udostępniana w sposób uczciwy, przejrzysty i bezstronny. Szósta zasada: osoby bezpośrednio realizujące program edukacji finansowej powinny otrzymać wystarczające środki oraz właściwe przeszkolenie. Siódma zasada mówi o tym, że należy wspierać koordynację edukacji na szczeblu krajowym wśród zainteresowanych stron, aby osiągnąć jasny podział zadań. Nie bez znaczenia jest tu rola państwa, które powinno podjąć się takiej koordynacji i aktywniej włączyć się w edukację finansową. Zasada ósma mówi, że podmioty oferujące programy edukacyjne powinny być okresowo poddawane ocenie.

Jak poinformowała A. Auriga-Borówko, przewodnicząca konferencji, Związek Banków Polskich wespół z Polską Izbą Ubezpieczeń podjęły dwie cenne inicjatywy zidentyfikowania głównych problemów, które pojawiają się na poziomie edukacji finansowej w szkołach i na uczelniach wyższych. W tym celu zlecono specjalistom opracowanie specjalnych raportów. I tak przedstawiciele Centrum Edukacji Bankowej i Ubezpieczeniowej AE w Poznaniu przygotowali dwie prezentacje związane z raportami – mapę edukacji finansowej i ubezpieczeniowej, dotyczącą głównie nauczania podstaw przedsiębiorczości w szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych.

Prezenterzy zwrócili m.in. uwagę na uderzający niedobór informacji z zakresu ubezpieczeń w podręcznikach do tych szkół. W dalszej części sesji dr Lech Kurkliński i mgr inż. Mirosław Maszybrocki przedstawili raport dotyczący oceny kształcenia studentów na kierunkach ekonomia oraz finanse i rachunkowość w kontekście przygotowania do pracy w instytucjach finansowych.

Komisja Europejska przygotowała w 2007 r. raport na temat inicjatyw w zakresie edukacji finansowej, w którym znalazło się 8 projektów z Polski w stworzonej bazie 154 projektów edukacyjnych realizowanych na terenie wszystkich państw Unii Europejskiej.

Podczas konferencji zaprezentowano polskie projekty, które zostały wyróżnione przez Komisję Europejską. Przedstawiono 6 prezentacji, które zostały zamieszczone w raporcie. Paweł Jarecki przedstawił portal Narodowego Banku Polskiego. Następnie Jarosław Lepka z Fundacji Kronenberga przy banku CitiHandlowy zaprezentował wspólny projekt edukacyjny tej fundacji oraz Młodzieżowej Fundacji Przedsiębiorczości i NBP pt. „Moje finanse”, dla szkół ponadgimnazjalnych. Natomiast Aleksander Daszewski, prezes Fundacji Edukacji Ubezpieczeniowej, zaprezentował i omówił profesjonalny i niezwykle przyjazny dla konsumentów portal internetowy Rzecznika Ubezpieczonych, przygotowany we współpracy z fundacją, który nadal będzie udoskonalany. Nowatorski program edukacyjny, służący upowszechnianiu tematyki ubezpieczeniowej wśród uczniów, przygotowany i realizowany w roku szkolnym 2006/2007 przez PIU oraz Stowarzyszenie na Rzecz Bezpieczeństwa Finansowego Obywateli RP, omówiła Ariadna Auriga-Borówko, prezes stowarzyszenia. A kolei Marcin Rataj z Microfinance Centre (MFC) zaprezentował dwa projekty – „Zaplanuj swoją przyszłość” oraz „Innowacja i infrastruktura społeczna dla edukacji finansowej”. Problemy związane z edukacją finansową realizowaną w systemie spółdzielczych kas oszczędnościowych omówił na podstawie przedstawionego projektu Bogusław Kaczmarek, członek zarządu SKOK.

III sesja konferencyjna poświęcona była inicjatywom edukacyjnym środowiska finansowego. W panelu dyskusyjnym na ten temat uczestniczyli: dr inż. Andrzej Muszyński z PTE, wiceprzewodniczący Komitetu Głównego Olimpiady Wiedzy Ekonomicznej, Magdalena Wojtuch-Krasuska, dyrektor Fundacji Edukacji Rynku Kapitałowego, Danuta Raczko, wiceprezes zarządu Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości oraz Franciszek Zięba, dyrektor Europejskiej Akademii Planowania Finansowego. Po prezentacjach panelistów Ariadna Auriga-Borówko przedstawiła raport odnośnie edukacji finansowej jako elementu społecznej odpowiedzialności biznesu. Wręczyła też wyróżnionym instytucjom finansowym nagrody honorowe Stowarzyszenia na Rzecz Bezpieczeństwa Finansowego Obywateli RP.

Ostatnia, IV sesja konferencji poświęcona była debacie na temat roli państwa w upowszechnianiu edukacji finansowej. Wzięli w niej udział przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Komisji Nadzoru Finansowego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznika Ubezpieczonych.

Janina Barańska